Publieke sector – weg met de inhuur?

Het is een wat afgesleten discussie, maar hij komt toch elke keer terug, zeker in verkiezingstijd: hoe kan de overheid het aantal extern ingehuurde medewerkers verminderen? Meestal worden de hoge kosten daarvan als argument opgevoerd en dat zal in de hoogtijdagen van de ICT-krapte ook best wel het geval zijn geweest (een gemiddelde uitzendkracht is niet zo duur). Maar nu komt de Raad van State in het jaarverslag met een paar andere argumenten.

Argumenten die hun grondslag vinden in het ‘doorgeslagen’ marktdenken – bedrijfsmatig opereren, alles meetbaar maken, alles verantwoorden – waardoor de verhouding tussen ‘staat’ en ‘burger’ onder druk komt te staan.

Het is een bekend probleem: door de dominantie van het marktdenken kan de overheid niet duidelijk maken wat ze toevoegt aan wat de markt al doet. De Raad van State zoekt de oplossing in versterking van de deskundigheid van ambtenaren: “De crisis biedt een kans het openbaar bestuur beter toe te rusten met een ander personeels- en promotiebeleid en vooral met een hoogwaardige (verplichte) opleiding die op het openbaar bestuur in een democratische rechtsstaat is toegesneden”. De kosten daarvan worden terugverdiend door verminderde inhuur van externe consultants. En opdat een en ander niet leidt tot een verdere groei van het aantal medewerkers, moet het aantal (proces)managers worden teruggebracht en verantwoordings- en controlemechanismen worden geschrapt.

Ik denk ook dat de publieke sector niet als ‘markt’ moet denken en werken. Maar ik denk niet dat de overheid een zelfvoorzienend bastion van ‘deskundigen’ moet worden, al helemaal niet als er ook nog interne controlemechanismen worden verwijderd. De kans op willekeur neemt toe en ik vraag me af of je daarmee je bestaan richting de burgers beter kunt legitimeren. De overheid heeft een eigen taak en verdient daarvoor een eigen cultuur en karakter, maar als die ‘eigenheid’ in zichzelf wordt opgesloten, dan verzandt de boel natuurlijk ook binnen de kortste keren.

Meer of minder? Of anders?

Meer deskundigheid in huis. Een idee dat behoorlijk in strijd is met wat IBM zegt te gaan doen: driekwart van het personeel ontslaan – ergens rond 2017 moet dat gebeurd kunnen zijn – en voortaan werken met ingehuurde medewerkers en – als dat zo uitkomt – met crowdsourcing. “There would be no buildings costs, no pensions and no healthcare costs, making huge savings,” zegt Tim Ringo, de baas van IBM Human Capital Management. Hm, dat lijkt me nog maar af te wachten; dat soort kosten zit doorgaans keurig verwerkt in de uurtarieven. Nog los van wat andere nadelen aan dit – laten we zeggen niet erg sympathieke – plan.

We leven in een wereld waar iedereen een mening heeft en gehoord wil worden. Dat heeft de Raad goed begrepen: “De geloofwaardigheid van het openbaar bestuur wordt uiteindelijk afgemeten aan de kwaliteit van de uitvoering en de relaties met de burgers”. Maar met de meest “hoogwaardige (verplichte) opleiding” of het afschaffen van de externe inhuur zul je niet voor elkaar krijgen dat die geloofwaardigheid groter wordt. Omdat het probleem daar niet zit; het probleem zit erin dat de overheid haar eigenheid – noem het voor mijn part dienstbaarheid – verkwanseld heeft ten gunste van bedrijfsmatige modellen en moderne managementtheorieën. Dat moet er dus als eerste af.

Daarnaast: deskundigheid is geen statisch begrip (meer) en het is een misvatting om te denken dat het in huis halen van alle deskundigheid de oplossing van alle problemen is. Wat in huis moet zijn, is de open blik naar buiten, de wil en mogelijkheid om dingen te regelen zonder een ambtelijke hang naar juistheid en volledigheid en het vermogen om snel op zaken in te spelen, zonder daarvoor eerst allerlei langdurige veranderprocessen door te voeren. En de vaardigheid om de kennis die ontbreekt, op een efficiënte manier uit ‘de markt’ te halen. Tegen kosten die in verhouding staan tot de geleverde kwaliteit.

Een gedachte over “Publieke sector – weg met de inhuur?”

  1. Goed stuk. Lees ook de eerdere stukken van Tjeenk Willink in eerdere jaarverslagen. Daarin zet hij de eigenheid en daarmee gerelateerde deskundigheid van de overheid in perspectief. En analyseert hij de kern van het probleem. Dat is niet inhuren maar de task en rol van de instuties in de rechtsstaat

Reacties zijn gesloten.