wervingsvisies

Een morbide constatering op re.Public: ‘de ambtenaar sterft een stille dood‘. Niemand noemt zichzelf ambtenaar en er zijn ook geen opleidingen voor, zegt het artikel. Dat is ten dele waar – er zijn wel degelijk opleidingen die een loopbaan in overheidsdienst voor de hand liggend maken. Maar inderdaad, er is geen studie waarbij na afloop op je afstudeerbul ‘ambtenaar’ staat. Wat ook geldt voor ‘ZZP’er’ overigens.

Ambtenaren noemen zichzelf niet ‘ambtenaar’, maar beleidsmedewerker, secretaresse, inspecteur, vuilnisman of wat ook. Géén ambtenaar, dus. Hoe zou dat komen? Schamen ze zich ervoor? Vinden ze het niet interessant of belangrijk?

Eén verklaring voor dit verschijnsel is dat er een verschil tussen iets zijn en iets doen. De meeste mensen verwijzen – als het om hun werk gaat – het liefst naar zichzelf in termen van wat ze doen: communicatieadviseur, teamleider, inkoper. Over het algemeen beschrijft dat hen het beste en de luisteraar kan zich er gemakkelijk een beeld van vormen.

‘Need to belong’

Maar dat betekent niet dat de context, het zijn van iets, niet van belang is. Omgevingen hebben sowieso de neiging om in je bloed te gaan zitten. Zoals iedere medewerker van Defensie wel iets van een ‘militair’ in zich heeft. De wens om ergens bij te horen is namelijk sterk: “Whether it is family, friends, co-workers, or a sports team, humans have an inherent desire to belong and be an important part of something greater than themselves”. Dat wil niet zeggen dat je jezelf ook als deel van dat ‘something greater’ omschrijft; maar ook niet dat het er niet is. Het is alleen een te vanzelfsprekende omstandigheid om hem apart te noemen. Jezelf geen ambtenaar noemen is dus iets anders dan geen ambtenaar zijn of je geen ambtenaar voelen en op een rechtstreekse vraag “ben je ambtenaar?” zal het antwoord van een persoon-in-overheidsdienst heus niet ‘nee’ zijn.

Publieke organisaties hebben een meer dan gemiddeld vermogen om ‘esprit de corps’, een groepsgevoel te bewerkstelligen. Deels omdat ze inderdaad ‘een groter geheel’ met een geheel eigen, specifieke opdracht zijn en appelleren aan ‘public service motivation’, maar ook omdat de buitenwereld het vaak nogal grappig vindt om er allerlei stereotyperingen op van toepassing te verklaren. Geen betere manier om een wij-gevoel te creëren dan een gezamenlijke vijand.